Wstecz    

                               Dalej                    

Bezpieczeństwo pracy na lodzie

Prowadzeniu prac pomiarowych  na pokrytej lodem rzece  powinna towarzyszyć szczególna ostrożność. Pokrywa lodowa na rzece różni się istotnie od pokrywy lodowej na jeziorze. Wynika to z odmiennych warunków powstawania  i rozwoju zjawisk lodowych w całym cyklu zlodzenia. Bez wyraźnej potrzeby i odpowiedniego zabezpieczenia nigdy nie należy wchodzić na lód rzeczny. Od grupy terenowej pracującej na lodzie wymaga się dużego doświadczenia i rygorystycznego przestrzegania ustalonych zasad. Wspomniane doświadczenie polega na  umiejętności „czytania lodu”, to jest rozpoznawania morfologii powierzchni lodu. Dużą pomocą w tym zakresie może być „Atlas form zlodzenia rzek”. Możliwości i zasady poruszania się po lodzie rzecznym nie są regulowane żadnymi przepisami. W specjalistycznych wydawnictwach poświęconych żeglarstwu lodowemu oraz wędkarstwu podlodowemu podawane są ogólne zasady zachowania bezpieczeństwa. Na potrzeby wojska powstawały instrukcje organizacji przepraw  po lodzie oraz organizacji prac pirotechnicznych przy kruszeniu lodu. Ich przydatność dla prac pomiarowych jest jednak ograniczona. Opracowanie „pełnej” instrukcji bezpiecznej pracy na lodzie jest niemożliwe. Wynika to z ogromnej różnorodności sytuacji lodowych na rzece. W dalszej części podano kilkanaście wskazówek, które są wynikiem wieloletniej praktyki. Podejmując decyzję o prowadzeniu pomiarów na zlodzonej rzece trzeba sobie zdawać sprawę z ponoszonego ryzyka i przedsięwziąć  wszystkie możliwe środki jego zmniejszenia. Praca na lodzie wiąże się z dużym wysiłkiem fizycznym. Posiadanie umiejętności pływania podnosi komfort psychiczny. W przypadku wystąpienia zagrożenia nie należy popadać w panikę. Osoby odczuwające strach przed chodzeniem po lodzie nie powinny wchodzić w skład grupy pomiarowej. Przed każdym wejściem na lód  kierownik grupy przeprowadza krótką odprawę, sprawdza  sprzęt i wyposażenie osobiste.

Wyposażenie osobiste    

Dobór odzieży zależy od aktualnie panujących warunków meteorologicznych. Do najważniejszych elementów ubioru należy obuwie (wysokie, nieprzemakalne, przyczepne) oraz rękawice robocze (dwie pary). Wszyscy muszą być wyposażeni w atestowane kamizelki ratunkowe z pasem i klamrą umożliwiającą wpięcie liny asekuracyjnej. Do wyposażenia osobistego należą również tak zwane „kolce lodowe”.

Podstawowe wyposażenie grupy pomiarowej

O wyposażeniu grupy pomiarowej w sprzęt decyduje zakres wykonywanych pomiarów na rzece.

Do podstawowego wyposażenia należy:

• oznaczona co 5 m atestowana lina o długości 55 m,

• świder do lodu,

• pierzchnia,

• przyrząd do pomiaru grubości lodu,

• sonda do pomiarów miąższości podbitek i zabitek lodowych,

• taśma miernicza (25 m) i miary (2 m),

• odbiornik GPS,

• telefon komórkowy.

Skład grupy pomiarowej

Grupa pomiarowa powinna liczyć 3 osoby. Najmniej 2 osoby. Niezależnie od grupy pomiarowej na brzegu zawsze pozostaje jedna osoba. Najczęściej jest to kierowca wyposażony w telefon komórkowy. W samochodzie powinna  znajdować się  zapasowa sucha odzież oraz koc. Nigdy nie  należy samotnie wchodzić  na lód.

Rekonesans i ocena bezpieczeństwa pracy na lodzie

Przed podjęciem pracy na zlodzonej rzece przeprowadzić rekonesans i dokonać oceny warunków bezpieczeństwa. Szczególną uwagę należy zwrócić na  płonie i ich układ na planie koryta. Nigdy nie wchodzić na lód jeżeli  pojawią się wątpliwości co do bezpieczeństwa. Przy pierwszym wejściu na lód szczególną ostrożność zachować w strefie brzegowej, gdzie lód jest często zawieszony. W wyniku zmian stanów wody lód przy brzegu jest popękany. Najczęściej granicę „bezpiecznego” lodu wyznacza  szczelina brzeżna. Często do jej pokonania  niezbędna jest lekka drabina. Ubrany w kamizelkę ratunkową i ubezpieczony liną asekuracyjną  kierownik grupy wykonuje w trzech różnych miejscach pomiary grubości pokrywy lodowej. Na tej podstawie ocenia wytrzymałość lodu.

Grubość pokrywy lodowej - bezpieczeństwo pracy

W odróżnieniu od jezior i zbiorników grubość pokrywy lodowej charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem.  Dlatego też przy każdej zmianie charakteru pokrywy lodowej należy wykonywać pomiar jej grubości.

Wytrzymałość  lodu zależy nie tylko od grubości. Biały i mętny lód zawierający pęcherzyki powietrza posiada znacznie mniejszą wytrzymałość. Należy bezwzględnie pamiętać, że wraz ze wzrostem temperatury (powietrza – lodu) spada również  wytrzymałość lodu.

Za dolną granicę stosunkowo bezpiecznej grubości pokrywy lodowej , po której poruszać się może człowiek przyjmuje się 5 cm, pod warunkiem, że przez trzy doby poprzedzające wejście na lód temperatura powietrza była ujemna. Pokrywa lodowa o grubości  powyżej  10 cm zapewnia już dostateczne bezpieczeństwo. Podbitki śryżowe pod pokrywą lodową podnoszą wytrzymałość lodu  na obciążenie.  Zachować szczególną ostrożność w miejscach gdzie brak podbitek śryżowych.

Ogólne zasady zachowania bezpieczeństwa    

• Nigdy nie wchodzić samotnie na lód.

• Podjęcie badań na lodzie poprzedzić analizą warunków meteorologicznych panujących w ciągu kilku ostatnich dni.

• Osoba pozostająca na brzegu  powinna być dokładnie poinformowana o planach grupy pomiarowej.

• Przed wejściem na lód zwrócić uwagę na nachylenie pokrywy lodowej w strefie brzegowej. Nachylony w kierunku rzeki lód jest spękany i w wielu miejscach zawieszony nad wodą. O pustce pod lodem świadczy głuchy dźwięk przy uderzeniu pierzchnią.

• Ustalić sygnały ostrzegawcze. Np: ramię podniesione do góry – stop.

• Szczególną uwagę zwracać na  nie zamarznięte miejsca (płonie).

• Po wejściu na lód grupa porusza się po śladach osoby prowadzącej.

• Osoba prowadząca asekurowana jest liną. Lina służy też do odmierzania odległości.

Ogólne zasady poruszania się po lodzie rzecznym

• Grupę pomiarową prowadzi wyznaczona osoba (kierownik). Ubezpieczony  i połączony jest on liną  z drugą osobą (osobami) poruszającymi się jego śladami. Oznaczona co 5 metrów lina służy również do pomiaru odległości. Przez cały czas lina powinna być naprężona.

• Po oznaczeniu miejsca pomiaru  kierownik przechodzi na następne stanowisko.

• W oznaczonym miejscu pozostałe osoby wykonują pomiary. W tym czasie ubezpiecza je kierownik. W tym czasie określa on położenie za pomocą odbiornika GPS .

• Po wykonaniu pomiarów w całym przekroju  powrót tą samą drogą. Omijać miejsca, gdzie w odciśniętych śladach pojawiła się woda.

UWAGA ! Śnieg na lodzie

Śnieg przykrywa i maskuje szczegóły budowy pokrywy lodowej. Utrudnia to a nawet uniemożliwia ocenę sytuacji. Często po opadzie śniegu widoczne są tylko większe nierówności. Są one jedynymi oznakami zmian charakteru zlodzonej powierzchni.

Co kilka metrów sprawdzać grubość i wytrzymałość lodu. Najlepiej do tego celu używać ciężkiej pierzchni, którą z łatwo  przebić lód o grubości do 4 - 5 centymetrów. Należy pamiętać, że warstwa śniegu o grubości powyżej 5-10cm posiada dobre właściwości termoizolacyjne, przyrost grubości pokrywy lodowej jest mniejszy niż to wynika z przebiegu temperatury powietrza. W związku z powyższym, unikać wchodzenia w zaspy, szczególnie jeśli powstały one na początku zlodzenia. Pod zaspami pokrywa lodowa bywa bardzo cienka. Duże opady śniegu obciążają pokrywę lodową. Dochodzi do powstania pęknięć, wypływania wody i nasączania nią śniegu. Po przemarznięciu powstaje warstwa mętnego lodu ( zawiera pęcherzyki powietrza) o obniżonej wytrzymałości. W czasie poruszania się po lodzie pokrytym śniegiem zwracać uwagę na szare i mokre pola . Są to miejsca wypływania wody i należy je omijać łagodnym łukiem od doprądowej strony. W przypadku cienkiej warstwy śniegu, spod której widać  zarysy krążków śryżowych, zwracać uwagę na miejsca wyjątkowo równe. Często są to pokryte cienkim lodem dawne płonie.

Załamanie się lodu

Po załamaniu się lodu nigdy nie wpadać w panikę i  szeroko rozłożyć ramiona. Nie podejmować prób pływania. Dobrze dobrana kamizelka ratunkowa zapewnia pływalność. Gwałtowne ruchy i wysiłek fizyczny sprzyjają wychłodzeniu organizmu. Przy pomocy „kolców lodowych” zaczepić się za skraj pokrywy lodowej.  Współpracując z osobą asekurującą , która podciąga linę, wypełznąć na lód. Nie chwytać się liny. Linę podciąga i kontroluje sytuację osoba asekurująca. Odczołgać się od miejsca wpadnięcia na odległość  kilku metrów. W wielu przypadkach nieocenione są drabiny. Zalecana długość  drabiny  3,5 m. Szczególnie przy  wchodzeniu na  lód. W wyniku zmian stanów wody, pokrywa lodowa w strefie brzegowej jest  osłabiona.

Linki

http://parks.state.co.us/default.asp?action=article&contentID=1125&parkID=100

http://www.crrel.usace.army.mil/ierd/ice_safety/safety.html