W TRZYDZIESTĄ PIĄTĄ ROCZNICĘ ŚMIERCI
Niniejsze wspomnienie sylwetki Profesora Rajmunda Galona, wiąże się z trzydziestą piątą rocznicą Jego śmierci. Najczęściej jest tak, że w odniesieniu do osób, których już nie ma pośród nas, wspomnienia, pisane są z okazji okrągłych rocznic urodzin osób wspominanych. W związku z bardzo nietypową sytuacją pandemiczną w jakiej przychodzi nam żyć, każda tego typu reminiscencja wydaje się jednak uzasadniona, zwłaszcza, jeśli dotyczy ona osób wybitnych i szczególnie zasłużonych. Sytuacja ta sprawia, że zaplanowane przez Władze Dziekańskie Wydziału Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej tradycyjne ― świąteczno-noworoczne spotkanie pracowników Wydziału, podczas którego między innymi miało nastąpić wspomnienie Profesora Rajmunda Galona, nie może dojść do skutku.
Niemożliwość organizowania zebrań w salach wydziałowych, podobnie jak prowadzenia zajęć uniwersyteckich ze studentami, zastąpiona spotkaniami poprzez łącza internetowe, sprawia, że nie jest możliwe wspomnienie przybliżające sylwetkę Rajmunda Galona przez Jego współpracowników i uczniów, już obecnie emerytowanych, ale także pracowników i uczniów cały czas aktywnych i czynnych zawodowo. W realnych okolicznościach, taka możliwość wspomnień pojawi się zapewne już za kilka lat, przy okazji kolejnych, okrągłych rocznic.
O tym jak bardzo wybitną osobowością w świecie nauki był Profesor Rajmund Galon, świadczą liczne prace Jemu poświęcone (Niewiarowski W., 1976, Tomczak A., str. Int.), lecz zwłaszcza Jego dorobek naukowy przekraczający 220 pozycji, związany najczęściej z geografią fizyczną (Liberacka M. 1976, Kozieł M., 1996). W ramach pracy naukowo-dydaktycznej Rajmund Galon wykształcił 130 magistrów, wypromował 23 doktorów, a czterech spośród Jego uczniów uzyskało stopnie docentów i tytuły profesorów (Niewiarowski W., 1976). Problematyka podejmowana w publikacjach przez Profesora Rajmunda Galona najczęściej dotyczyła geomorfologii, geologii i hydrologii. Pośród zbioru tych publikacji znajdują się również takie, które dotyczyły zagadnień klimatycznych (Niewiarowski W., 1976, poz. 115, s. 18), komunikacyjnych, a także fizjografii urbanistycznej (tamże, poz. 35, s. 13, poz. 69, s. 15).
We wspomnieniach związanych z dorobkiem naukowym Profesora Rajmunda Galona, bardzo rzadko rozwijany jest wątek przybliżający Jego działalność na rzecz kartografii, jakkolwiek wiadomo, że uzyskując kolejne stopnie naukowe (doktorat ― 1929, habilitacja ― 1934), aż do wybuchu II wojny światowej, będąc zatrudnionym na stanowisku docenta na Uniwersytecie Poznańskim, oprócz wykładów i ćwiczeń z geografii fizycznej prowadził także zajęcia z kartografii. Warto w tym miejscu przypomnieć, że w swoim tak bardzo znacznym i zróżnicowanym dorobku Profesor R. Galon posiada prace z zakresu kartografii. Chodzi o jeden z pierwszych w naszym kraju powojennych podręczników poświęconych siatkom kartograficznym (Galon R., 1951), który to podręcznik w późniejszych latach ukazywał się w formie skryptu kilkakrotnie (Churski Z., Galon R., 1968, 1974 , 1982, 1996). Konieczne wydaje się tutaj przybliżenie bardzo nietypowych warunków i okoliczności, w jakich powstawała pierwsza wersja tego podręcznika. We fragmencie przedmowy do niego znajdujemy między innymi szczegóły, w jakich powstawał. Oto fragment tej przedmowy:
"Podręcznik w pierwszej jego redakcji powstał w wyjątkowych i trudnych warunkach, bo w czasie wieloletniego pobytu w niemieckich obozach dla jeńców wojennych. Autorowi okazali pomoc koledzy-oficerowie zarówno geografowie, jak i topografowie lub matematycy, którzy współdziałali przy przygotowywaniu niektórych rozdziałów; podjęli się oni żmudnej pracy obliczania szeregu tablic współrzędnych oraz zaprojektowali rysunki siatek. Po powrocie do kraju poddano rękopis sumiennej krytyce, przy czym autorowi udało się zapewnić sobie cenną współpracę mgr. inż. Jana Różyckiego, wykładowcy kartografii matematycznej na Wydziale Geodezyjnym Politechniki Warszawskiej, który przejrzał rękopis ze szczególnym uwzględnieniem poprawności matematycznego ujęcia przedmiotu i opracował szereg koniecznych zmian w treści podręcznika. Autor wspomina także z wdzięcznością mgr. inż. J. Rzędowskiego z Warszawy, który obliczył większość tablic współrzędnych dla punktów węzłowych siatek. Oby czytelnik tej książki, powstałej zbiorowym wysiłkiem, nie tylko nauczył się rozpoznawać, konstruować i obliczać siatki kartograficzne, lecz także nabrał pełnego przeświadczenia o zasadniczej roli, jaką odgrywa siatka kartograficzna przy przedstawianiu zjawisk geograficznych, oraz jak ważny jest wybór odpowiedniej siatki dla danego tematu geograficznego”.
RAJMUND GALON (1951)
W przytoczonym powyżej fragmencie, wyraźnie zwraca uwagę szczerość Profesora z jaką przywoływał osoby, które były zaangażowane w pomoc przy pisaniu tego, niełatwego wszak z wielu względów podręcznika. Dysponując umysłem ścisłym potrafił umiejętnie korzystać z wiedzy innych specjalistów. Jako inicjator oraz autor zaangażowany w proces opracowania podręcznika tak, aby jego treść była maksymalnie jasna i przystępna dla studentów, współpracował z matematykami i innymi geografiami, poszukując potwierdzenia przeprowadzonych przez siebie przekształceń i formuł matematycznych.
Jakkolwiek obecnie, dokładnie 70 lat od opublikowania Siatek kartograficznych, problematyka związana z teorią odwzorowań kartograficznych nie jest już pierwszoplanową pośród prac naukowych z zakresu kartografii i geoinformacji, to jednak warto pamiętać jak wielką rolę podręcznik ten, a następnie skrypt odgrywał niemal aż do samego końca XX wieku w nauczaniu kolejnych pokoleń geografów.
Szczerość, która wręcz emanowała w bezpośrednim kontakcie z Profesorem, zwracała uwagę otoczenia w sposób szczególny. Wielokrotnie potwierdzali to także pracownicy dawnego Instytutu Geografii UMK, podkreślając jednocześnie jak bardzo ważna jest to cecha charakteru pracownika naukowego. Jeśli zatem Profesor miał często w zwyczaju podkreślać, iż „... nauka jest to system poglądów, które zbliżają nas do rzeczywistości”, to między innymi po to, aby odbywało się to na takich właśnie zasadach, zasadach bezwzględnej szczerości oraz rzetelności naukowej. Oprócz dokonań naukowo-dydaktycznych Profesora Rajmunda Galona, należy przypomnieć także Jego działalność organizacyjno-badawczą, przejawem której był cały szereg prac na rzecz Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Uhonorowany został za to Medalem PTG, a także Członkostwem Honorowym.
Za ogół dokonań naukowo-dydaktycznych i organizacyjnych dwukrotnie przyznany został Profesorowi doktorat honoris causa Uniwersytetów w Poznaniu i Toruniu. Wielokrotnie był On także nagradzany odznaczeniami państwowymi, w tym m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem „Za udział w wojnie obronnej 1939”, Medalem Komisji Edukacji Narodowej i innymi.
Zapewne przez wzgląd na swoje dawne bliskie związki z kartografią, Profesor Rajmund Galon w latach 1982–1986, w sposób niezwykle życzliwy potrafił kilkakrotnie udzielić młodemu asystentowi ― kartografowi bezcennych porad i wskazówek. Są to jednak historie na inną okazję wspomnień.
Źródła:
● Churski Z., Galon R., 1968, Siatki kartograficzne. Toruń, UMK, Skrypty i teksty pomocnicze, [Wyd. 2, 1974, Wyd. 3, 1982, Wyd. 4, 1996], 205 s.
● Galon R., 1951, Siatki kartograficzne - podręcznik praktyczny dla geografów. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa, 223 s.
● Kozieł M., 1996, Spis prac prof. dra hab. Rajmunda Galona opublikowanych w latach 1976-1996. Acta Universitatis Nicolai Copernici, Geografia XXVIII - Nauki Matematyczno-Przyrodnicze, Z. 97, s. 7–11.
● Liberacka M., 1976, Spis prac prof. dra Rajmunda Galona opublikowanych w latach 1929-1975. W: „Studia Soc. Scient. Toun. - Toruń-Polonia, Vol. VIII, Sectio C (Geographia et Geologia)” Nr 4-6, s. 11–21.
● Niewiarowski W., 1976, Sylwetka naukowa prof. dra Rajmunda Galona. W: „Studia Soc. Scient. Toun. Toruń-Polonia, Vol. VIII, Sectio C (Geographia et Geologia)” Nr 4-6, s. 5–10.
● Tomczak A., http://www.home.umk.pl/~zgipc/Geomorfologia/index.php?option=com_content&view=article&id=88
*[Wikipedia]; Profesor Rajmund Galon, jako oficer ordynansowy 17. Dywizji Piechoty, wchodzącej w skład „Armii „Poznań”, biorąc udział w bitwie nad Bzurą, już 17 września 1939 trafił do niewoli niemieckiej. Znalazł się w Oflagu II A Prenzlau (nr jeniecki 1196), na przełomie 1943/44 w Gross Born [https://pl.wikipedia.org/wiki/Rajmund_Galon]
Opracował
Zenon Kozieł